Historia Legionowa w obiektywie mieszkańców

 


Historia Legionowa w obiektywie mieszkańców. 

Warsztaty historyczno-fotograficzne


8 sierpnia 2026

Warsztaty finansowane ze środków Miasta Legionowo


W dniu 8 sierpnia 2026 w Legionowie odbyły się bezpłatne warsztaty fotograficzno - historyczne "Historia Legionowa w obiektywie mieszkańców. Warsztaty historyczno-fotograficzne".

Zapraszamy do historii Legionowa i galerii zdjęć.

Historia Legionowa jaki znamy dzisiaj sięga XIX wieku. Asumpt do rozwoju tego obszaru dało uruchomienie w 1877 r.  jednej ze stacji Kolei Nadwiślańskiej, czyli stacji Jabłonna. Z linią kolejową krzyżował się z Trakt Kowieński będący jedną z najstarszych utwardzonych dróg na ziemiach polskich. Linia kolejowa przebiegała przez tereny dóbr, dziedzica pobliskiej Jabłonny, hrabiego Augusta Potockiego, który w niedługim czasie stworzył w pobliżu stacji letniskową osadę, którą nazwano Gucinem, od popularnego przydomka hrabiego – „Gucio”. Obszar, na którym niegdyś znajdował się Gucin, stanowi dziś centralną część Legionowa, położoną pomiędzy ulicami Piłsudskiego i Warszawską.

Istotny wpływ na rozwój Legionowa miało powstanie w 1892 roku rosyjskiego garnizonu, zlokalizowanego w sąsiedztwie stacji kolejowej, po drugiej stronie torów. Sześć lat później Jabłonna stała się również miejscem działalności Oddziału Balonowego Warszawskiego Rejonu Fortecznego. Wydarzenie to zapoczątkowało trwającą przez dziesięciolecia tradycję baloniarską, z której miejscowość zasłynęła w kraju i za granicą.

W styczniu 1919 roku w jabłonowskich koszarach utworzono Inspektorat Piechoty Legionów, którego dowódcą został generał Bolesław Roja. To właśnie z jego inicjatywy garnizon otrzymał nazwę „Legionowo”, nawiązującą do polowej osady Legionów Polskich na Polesiu Wołyńskim. Tym samym generał Roja zapisał się w historii jako „ojciec chrzestny” nazwy miasta.

Kolejnym ważnym etapem w rozwoju Legionowa były parcelacje dóbr Potockich przeprowadzone w latach 20. XIX w. W ich wyniku wytyczono układ ulic, który w dużej mierze przetrwał do dziś i stał się podstawą dalszego rozwoju miasta.

Do najcenniejszych zabytków Legionowa należy willa „Bratki”. Zabytkowa willa przy ul. Adama Mickiewicza 23, będąca obecnie siedzibą Muzeum Historycznego w Legionowie oraz Towarzystwa Przyjaciół Legionowa została wzniesiona w 1927. Architekt nadał jej popularną wówczas formę dworkową będącą efektem poszukiwania polskiego stylu w architekturze. Od 1931 roku pomieszczenia willi były wynajmowane zarówno instytucjom, jak i mieszkańcom Legionowa. Budynek na przestrzeni lat pełnił różne funkcje – przed II wojną światową urzędował w nim m.in. wójt gminy Jabłonna, podczas okupacji działał tu szpital, a w latach 90. mieściła się porodówka. Od 2006 roku mieści się w niej siedziba Muzeum Historycznego.

Budynek przy ul. Batorego 18 powstał w 1926 roku jako dom wielorodzinny, wpisujący się w charakterystyczną dla międzywojennego Legionowa zabudowę mieszkaniową. Obiekt został zaprojektowany przez architekta Józefa Ostrowskiego i pierwotnie pełnił funkcję domu własnego architekta. Budynek znajduje się w centralnej części miasta, przy skrzyżowaniu ulic Batorego i 3 Maja.  Stanowi jeden z zachowanych przykładów przedwojennej zabudowy willowo-mieszkaniowej w centrum Legionowa, rozwijającej się szczególnie intensywnie w latach 20. XX wieku. 

Ciekawym przykładem budownictwa sakralnego w Legionowie jest kościół garnizonowy, powstały w miejscu i z wykorzystaniem struktury wcześniejszej świątyni, zbudowanej w latach 1945–1947 z inicjatywy mieszkającego w Legionowie biskupa starokatolickiego Władysława Farona, na potrzeby Kościoła Starokatolickiego. W okresie powojennym kościół przekazano pod administrację i zarząd Wojska Polskiego, na ręce Generalnego Dziekana wyznania rzymskokatolickiego, z przeznaczeniem na potrzeby legionowskiego garnizonu.

Jednym z charakterystycznych budynków przedwojennego Legionowa jest kamienica należąca niegdyś do Jerzego Petersburskiego – znanego kompozytora i pianisty, twórcy m.in. „Tanga Milonga” i „Ostatniej niedzieli”. Na początku lat 30. XX wieku, w czasie kryzysu gospodarczego, Petersburski zainwestował w nieruchomość przy ówczesnej ulicy Kopernika 18. Wzniesiono tam dwupiętrową kamienicę, która wkrótce została siedzibą Szkoły Handlowej - jedynej szkoły ponadpodstawowej działającej w ówczesnym Legionowie. W czasie okupacji niemieckiej prowadzono w nim tajne nauczanie, a także działała drukarnia, w której powstawało podziemne pismo „Reduta”. Po zakończeniu wojny kamienica jeszcze przez pewien czas pozostawała związana z edukacją.

W 1928 roku przy dzisiejszej ul. Reymonta 24, na jednej z działek wydzielonych podczas parcelacji dóbr Jabłonna, powstała willa Wacława i Janiny Piątków. Teren, na którym wzniesiono budynek, był częścią majątku należącego do hrabiego Maurycego Potockiego. W latach 1934–1935 budynek został rozbudowany o werandę od strony ulicy. Willa jest przykładem charakterystycznej dla dawnego Legionowa drewnianej zabudowy mieszkaniowej. To parterowy dom z mieszkalnym poddaszem, usytuowany na prostokątnej parceli. Został wykonany z drewnianych bali, obitych od zewnątrz deskami ułożonymi poziomo i pionowo, i posadowiony na ceglanej podmurówce.

Willa „Orawka” została wzniesiona w 1928 roku dla Władysława Kołakowskiego według projektu inżyniera architekta Witolda Wyganowskiego. Budynek reprezentuje popularny w okresie międzywojennym styl dworkowy, charakterystyczny m.in. dla ówczesnego budownictwa willowego. Willa znajduje się na narożnej działce u zbiegu ulic Stefana Żeromskiego i Jagiellońskiej. Jej elewację od strony ul. Żeromskiego wyróżnia reprezentacyjny portyk wsparty na czterech pseudodoryckich kolumnach. Nad nimi znajduje się profilowany gzyms oraz balkon z balustradą wykonaną z cementowych tralek. Główne wejście umieszczono za portykiem, po jego bokach znajdują się dwa wąskie, symetrycznie rozmieszczone okna. Powyżej portyku wznosi się mansarda z szerokimi drzwiami balkonowymi, zwieńczona trójkątnym szczytem.

Budynek kasyna wojskowego to jednak z najciekawszych legionowskich atrakcji. Budynek najprawdopodobniej zaprojektował architekt Wiktor Junosza-Piotrowski. Od początku miał on charakter reprezentacyjny i wyróżniał się na tle prostszej zabudowy koszarowej. W okresie zaborów służył rosyjskim oficerom jako miejsce spotkań, a podczas I wojny światowej został przejęty przez wojska niemieckie i wykorzystywany m.in. do celów sztabowych. Po odzyskaniu niepodległości obiekt znalazł się w rękach Wojska Polskiego. W okresie międzywojennym funkcjonowało tu kasyno oficerskie, które stało się ważnym miejscem życia towarzyskiego i kulturalnego legionowskiego garnizonu. Po II wojnie światowej budynek pełnił różne funkcje użytkowe, jednak pod koniec XX wieku opustoszał i zaczął niszczeć. W 2011 roku drewniany obiekt rozebrano, poddano konserwacji i przeniesiono na osiedle Piaski. Po rekonstrukcji odzyskał dawny wygląd i został przeznaczony na potrzeby lokalnej społeczności oraz muzeum.

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów dawnego krajobrazu Legionowa są zespoły koszarowe, których powstanie wiąże się z rozwojem rosyjskiego garnizonu. Całe założenie budowano etapami w latach 1892–1899 w rejonie stacji kolejowej Jabłonna, po północnej stronie torów oraz wzdłuż Traktu Kowieńskiego.

Pierwszy etap obejmował budynki przeznaczone dla 2. Zegrzyńskiego Batalionu Piechoty Fortecznej. Z czasem kompleks rozbudowano o obiekty dla 191. Drohiczyńskiego i 192. Wawerskiego Rezerwowego Pułku Piechoty. W latach 1896–1897 powstały murowane zabudowania 4. Batalionu Kolejowego, zlokalizowane w pobliżu willi „Kozłówka” i linii kolejowej prowadzącej w kierunku twierdzy w Zegrzu. Ostatni etap przypadł na koniec XIX wieku, kiedy wzniesiono obiekty dla Oddziału Balonowego Warszawskiego Rejonu Fortecznego.

Projekt zespołu przypisuje się Wiktorowi Junoszy-Piotrowskiemu, architektowi mającemu doświadczenie w projektowaniu rosyjskich obiektów wojskowych. Koszary otrzymały spójny charakter architektoniczny, a poszczególne budynki łączyły podobne rozwiązania konstrukcyjne, materiały i motywy dekoracyjne. Na początku XX wieku garnizon liczył około 4 tysięcy żołnierzy.

Rosyjska obecność wojskowa zakończyła się w 1915 roku wraz z wkroczeniem wojsk niemieckich. 14 listopada 1918 roku koszary ponownie zajęła polska załoga. Niedługo później, 3 maja 1919 roku, osada oficjalnie otrzymała nazwę „Legionowo”.

Baloniarstwo od lat jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów historii Legionowa. Rozwojowi tej dziedziny sprzyjało zaplecze wojskowe – koszary oraz doświadczona kadra 2. Batalionu Balonowego.

W 1922 roku utworzono w Legionowie Centralne Zakłady Aerostatyczne, zajmujące się magazynowaniem i naprawą sprzętu balonowego oraz produkcją wodoru wykorzystywanego przez jednostki aeronautyczne. Dwa lata później zakłady przemianowano na Centralne Zakłady Balonowe, które z czasem rozpoczęły również własną produkcję sprzętu. W 1929 roku powstała Wojskowa Wytwórnia Balonów, a sześć lat później przekształcono ją w Wytwórnię Balonów i Spadochronów. Po II wojnie światowej działalność zakładu wznowiono pod nazwą Zakłady Sprzętu Technicznego i Turystycznego. W 1933 roku kpt. Franciszek Hynek i por. Zbigniew Burzyński, oficerowie 2. Batalionu Balonowego i mieszkańcy Legionowa, odnieśli zwycięstwo w prestiżowych zawodach o Puchar Gordona Bennetta. Do rywalizacji wystartowali na balonie SP-ADS „Kościuszko”, który został wyprodukowany w Legionowie.

tekst: Adrian Sobieszczański


GALERIA PRAC UCZESTNIKÓW

Fot. Szymon Sobkowiak

Fot. Szymon Sobkowiak

Fot. Szymon Sobkowiak

Fot. Szymon Sobkowiak

Fot. Szymon Sobkowiak

Fot. Szymon Sobkowiak

Fot. Szymon Sobkowiak

Fot. Szymon Sobkowiak

Fot. Szymon Sobkowiak

Fot. Szymon Sobkowiak

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Monika Gołaszewska

Fot. Olga Kamińska

Fot. Olga Kamińska

Fot. Olga Kamińska

Fot. Olga Kamińska

Fot. Olga Kamińska

Fot. Olga Kamińska

Fot. Olga Kamińska

Fot. Olga Kamińska

Fot. Olga Kamińska

Fot. Olga Kamińska

Fot. Elżbieta Jerzmanowska

Fot. Elżbieta Jerzmanowska

Fot. Elżbieta Jerzmanowska

Fot. Elżbieta Jerzmanowska

Fot. Elżbieta Jerzmanowska

Fot. Elżbieta Jerzmanowska

Fot. Elżbieta Jerzmanowska

Fot. Elżbieta Jerzmanowska

Fot. Elżbieta Jerzmanowska

Fot. Elżbieta Jerzmanowska

Fot. Agnieszka Rydzewska

Fot. Agnieszka Rydzewska

Fot. Agnieszka Rydzewska

Fot. Agnieszka Rydzewska

Fot. Agnieszka Rydzewska

Fot. Agnieszka Rydzewska

Fot. Agnieszka Rydzewska

Fot. Agnieszka Rydzewska

Fot. Agnieszka Rydzewska

Fot. Agnieszka Rydzewska

Fot. Grana Bedna

Fot. Grana Bedna

Fot. Grana Bedna

Fot. Grana Bedna

Fot. Grana Bedna

Fot. Grana Bedna

Fot. Grana Bedna

Fot. Grana Bedna

Fot. Grana Bedna

Fot. Grana Bedna

Fot. Grana Bedna

Fot. Agnieszka Wojnowska

Fot. Agnieszka Wojnowska

Fot. Agnieszka Wojnowska

Fot. Agnieszka Wojnowska

Fot. Agnieszka Wojnowska

Fot. Agnieszka Wojnowska

Fot. Agnieszka Wojnowska

Fot. Agnieszka Wojnowska

Fot. Mariusz Mruk

Fot. Mariusz Mruk

Fot. Mariusz Mruk

Fot. Mariusz Mruk

Fot. Mariusz Mruk

Fot. Mariusz Mruk

Fot. Mariusz Mruk

Fot. Mariusz Mruk

Fot. Mariusz Mruk

Fot. Agnieszka Wojnowska

Fot. Andrzej Winkler

Fot. Andrzej Winkler

Fot. Andrzej Winkler

Fot. Andrzej Winkler

Fot. Andrzej Winkler

Fot. Andrzej Winkler

Fot. Andrzej Winkler

Fot. Andrzej Winkler

Fot. Andrzej Winkler

Fot. Andrzej Winkler

Fot. Krzysiek Pręgowski

Fot. Krzysiek Pręgowski

Fot. Krzysiek Pręgowski

Fot. Krzysiek Pręgowski

Fot. Krzysiek Pręgowski

Fot. Krzysiek Pręgowski

Fot. Krzysiek Pręgowski

Fot. Krzysiek Pręgowski

Fot. Krzysiek Pręgowski

Fot. Krzysiek Pręgowski

Fot. Olesia Tretiakevych

Fot. Olesia Tretiakevych

Fot. Olesia Tretiakevych

Fot. Olesia Tretiakevych

Fot. Olesia Tretiakevych

Fot. Olesia Tretiakevych

Fot. Olesia Tretiakevych

Fot. Olesia Tretiakevych

Fot. Olesia Tretiakevych

Fot. Olesia Tretiakevych

Fot. Piotr Bieniek

Fot. Piotr Bieniek

Fot. Piotr Bieniek

Fot. Piotr Bieniek

Fot. Piotr Bieniek

Fot. Piotr Bieniek

Fot. Piotr Bieniek

Fot. Tetiana Harmider

Fot. Tetiana Harmider

Fot. Tetiana Harmider

Fot. Tetiana Harmider

Fot. Tetiana Harmider

Fot. Tetiana Harmider

Fot. Tetiana Harmider

Fot. Tetiana Harmider

Fot. Tetiana Harmider

Fot. Tetiana Harmider

Fot. Tomasz Szponar

Fot. Tomasz Szponar

Fot. Tomasz Szponar

Fot. Tomasz Szponar

Fot. Tomasz Szponar

Fot. Tomasz Szponar

Fot. Tomasz Szponar

Fot. Tomasz Szponar

Fot. Tomasz Szponar

Fot. Zdzisław Żarna

Fot. Zdzisław Żarna

Fot. Zdzisław Żarna

Fot. Zdzisław Żarna

Fot. Zdzisław Żarna

Fot. Zdzisław Żarna

Fot. Zdzisław Żarna

Fot. Zdzisław Żarna

Fot. Zdzisław Żarna

Fot. Zdzisław Żarna

Komentarze

Popularne posty z tego bloga

Warsztaty z fotografii artystycznej w ramach "Pasji i zajawek" w Szczecinie

ARTYSTYCZNE WARSZTATY FOTOGRAFICZNE w ramach "Pasje i zajawki" Powiat Wrocławski

Krzeszowice w obiektywie mieszkańców