Wakacyjne plenerowe warsztaty historyczno-fotograficzne na Targówku

Wakacyjne plenerowe warsztaty historyczno-fotograficzne

TARGÓWEK

15 czerwca 2025 r.

W niedzielę 15 czerwca 2025 roku na terenie dzielnicy Targówek odbyły się historyczno-fotograficzne warsztaty skierowane do mieszkańców dzielnicy. Warsztaty finansowane były ze środków Urzędu Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy.

Uczestnicy warsztatów podzieleni na dwie grupy - zaczynających kolejno od 9.00 oraz od 12.30 - spotykali się z prowadzącym fotografem Sławkiem Przerwa oraz przewodnikiem po Warszawie Adrianem Sobieszczańskim. W czasie 3h trwania warsztatów (dla każdej z grup) uczestnicy odwiedzili najbardziej znaczące miejsca historii na Targówku, trasę ułożył dla nich przewodnik. Po usłyszeniu opowieści Adriana, uczestnicy wzięli udział w szkoleniu z zakresu fotografii, dzięki czemu wykonali tak niezwykłe fotografie.

Zapraszamy do krótkiej opowieści o Targówku, pełnej fotograficznych ilustracji zasłyszanych historii.

__________________________________________________________________________________

HISTORIA TARGÓWKA

Leżący poza utartymi, turystycznymi szlakami i nieposiadający spektakularnych zabytków, warszawski Targówek ma jednak wiele do zaoferowania zarówno mieszkańcom jak i turystom. Paradoks i chichot historii sprawił, że dla turystów, ale i mieszkańców Warszawy, Targówek to raczej bezkresne blokowiska. W rzeczywistości na odwiedzających dzielnice czekają ukryte, pomiędzy współczesną zabudową, perełki świadczące o dziejach Targówka i jego mieszkańców.

Nic nie opowiada o historii i mieszkańcach miasta tak jak jego nekropolie. Założony w 1884 r. cmentarz Bródnowski jest otwartą księgą, z której można wyczytać niejedną historię. Katolicki cmentarz, który obecnie posiada powierzchnię 135 hektarów należy do największych europejskich nekropoli. Powstały przy wsparciu prezydenta Warszawy Sokrata Starynkiewicza, cmentarz, mimo dekad swojego funkcjonowania nie posiada wielu imponujących nagrobków i monumentalnych kaplic, jakie możemy odnaleźć na cmentarzach lewobrzeżnej Warszawy. Spacerując cmentarnymi uliczkami odnajdziemy nie tylko groby osób znanych i zasłużonych, ale też zwyczajnych mieszkańców prawego brzegu Wisły, którzy na przestrzeni lat żyli tu i pracowali, a w konsekwencji spoczęli na swojej historycznej nekropoli.

W nierozerwalny sposób z cmentarzem związany jest kościół p w. św. Wincentego a Paulo. Ta niezwykła świątynia jest unikatem nie tylko w warunkach dzielnicy i Warszawy, ale i Mazowsza, na którym nie spotyka się wielu kościołów wybudowanych w konstrukcji ryglowej. Wybudowany w latach 1887-88, kościół został zaprojektowany przez Edwarda Cichockiego. Jego powstanie podobnie jak powstanie cmentarza związane jest z postacią prezydenta Starynkiewicza, który przekazał drewno na jego budowę. Było to zaś drewno nie byle jakie, bo wykorzystane jako rusztowanie przy remoncie Kolumny Zygmunta III Wazy na placu Zamkowym. Zachwyca nie tylko bryła i architektura świątyni, ale też jej wnętrza. Wnętrza urzekają polichromią autorstwa Wiesława Kononowicza oraz trzema ołtarzami, w których oprócz ukrzyżowania na tle nocnej panoramy Jerozolimy, znajdują się obrazy Niepokalanego Poczęcia NMP i Św. Wincentego a Paulo, umieszczone w ołtarzach bocznych.

O wielokulturowej tradycji Targówka i okolic świadczy cmentarz żydowski założony w 1780 r. przez bankiera Szmula Zbytkowera, który również po swojej śmierci spoczął na cmentarzu. Cmentarz, do czasu powstania żydowskiej nekropoli przy ulicy Okopowej stanowił główny cmentarz społeczności żydowskiej w Warszawie. Zaś w latach kolejnych przyjmował pochówki osób mniej zamożnych, których nie stać było na pochówek na lewym brzegu Wisły. Wśród pochowanych na cmentarzu znajdował się też naukowiec Abraham Stern oraz kilku cadyków. Cmentarz służył jako miejsce pochówku do czasu utworzenia getta w Warszawie. Ostatnie pogrzeby odbyły się na nim w listopadzie 1940 roku. Zniszczony w czasie wojny oraz w okresie powojennym cmentarz żydowski, pozostaje symbolem zagłady i śladem pamięci o społeczności żydowskiej zamieszkującej dawniej te tereny. Płaskorzeźby na pylonach bramy nekropoli zostały wykonane według projektu Dariusza Kowalskiego, Teresy Pastuszki i Leszka Waszkiewicza i przedstawiają przekazywanie pokoleniowej pamięci oraz Żydów modlących się przed egzekucją. Ta ostatnia scena jest śladem bolesnych przeżyć Zygmunta Nissenbauma, prezesa Fundacji Rodziny Nissenbaumów, która sprawuje opiekę nad cmentarzem.

Zwana dawniej Marszałkowską warszawskiego Targówka, ulica Tykocińska należy niewątpliwe do najbardziej urokliwych miejsca dzielnicy. W okresie powojennym ulica stała się też plenerem filmowym. W 1959 r. zagrała w filmie „Cafe Pod Minogą” zaś dwadzieścia lat później w filmie „Dyrygent”. Dosłownie kilka kroków od nowoczesnych pawilonów warszawskiego metra znajduje się nie tylko górujący nad okolica kościół, ale też przepiękna zabytkowa kamieniczka powstała dla urzędu gminy oraz sadu grodzkiego. Wybudowany w 1914 r. budynek był pierwszym murowanym, nie licząc budynków fabrycznych, obiektem powstałych na terenie dzisiejszej dzielnicy, którą charakteryzowała głównie drewniana zabudowa. Ubrany w historyczny kostium budynek wyróżnia się attyką z umieszczoną na niej data powstania budynku. Największe wrażenie robi zaś zlokalizowana przy Tykocińskiej i ukryta w cieniu bloków mieszkalnych, willa Bolesława Pietrusińskiego. Dom własny architekta Pietrusińskiego powstał około roku 1930. Willa utrzymana w nurcie neobaroku, który fascynował twórcę jest zarazem najbardziej znanym dziełem architekta. Po wojnie otoczona przez osiedle projektu Małgorzaty Handzlewicz-Wacławek i Zbigniewa Wacławka, mieściła przedszkole, do którego uczęszczało całe pokolenie młodych mieszkańców ówczesnego Targówka.

Targówek, który w roku 1916 miał 643 domy mieszkalne można byłoby z powodzeniem nazwać Targówkiem drewnianym, gdyż 95 % domów stanowiły budynki zrealizowane przy pomocy tego budulca. Wpływ na to miął nie tylko status majątkowy mieszkańców, ale też przepisy carskie ograniczające rozwój przedpola Twierdzy Warszawa. Najlepszym przykładem drewnianego budownictwa na Targówku pozostaje drewniak przy ulicy Biruty. Drewniany dom czynszowy Baltazara Paprockiego jest jednym z ikonicznych zabytków dzielnicy. Dom Paprockich powstał około 1911 r. przy uliczce noszącej miano Mławskiej. Po przyłączeniu terenów Brudna do Warszawy, co nastąpiło w 1916 r., nazwę ulicy zmieniono na Biruty. Drewniak przy Biruty posiada nie tylko wartość architektoniczną, ale i społeczną. W okresie powojennym mieszkał tu między innymi współzałożyciel i prezes Koła Miłośników Bródna, Ryszard Szołwiński. Ocalały drewniak jest współcześnie jednym z niewielu drewnianych domów zachowanych na terenie lewobrzeżnej Warszawy.

Wśród kilkudziesięciu scen teatralnych stale działających w Warszawie znajduje się Teatr Rampa. Utworzono go w roku 1975, a jego początki związane są z postacią człowieka-orkiestry, Mariana Jonkaitysa. Założyciel i pierwszy długoletni dyrektor teatru był nie tylko aktorem, reżyserem i konferansjerem, ale też pedagogiem, poetą oraz rzeźbiarzem. Jonkajtys współpracował z takimi artystami, jak Wojciech Młynarski czy Rena Rolska. Przez wiele lat był wykładowcą Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. W roku 1975 w pomieszczeniach Domu Kultury na Targówku, Marian Jonkaytys, zorganizował teatr muzyczno-estradowy nazwany początkowo „Teatrem na Targówku”, później Teatrem Rampa. Tym samym Rampa stała się pierwszą sceną muzyczną na prawym brzegu Wisły. Już w początkach działalności widzowie na deskach teatru mogli podziwiać takich artystów, jak Danuta Rinn, Alicja Majewska czy Jerzy Złotnicki.

Teatr zmieniał swój profil działalności wraz ze zmianami na stanowisku dyrektora. Przełomem był rok 1981, kiedy to na scenie, obok spektakli muzycznych, pojawiły się standardy teatru. Stało się tak za sprawą nowego dyrektora - Juliusza Krzyżanowskiego. Rozkwit Teatru Rampa nastąpił zaś za sprawą Andrzeja Strzeleckiego. Za sukcesem stali też tacy artyści, jak Magda Umer, Stanisław Tym czy Janusz Józefowicz. W tym czasie ugruntowała się pozycja teatru jako sceny muzycznej. Praktycznie od początku działalności na afiszach gościła twórczość współczesnych dramaturgów.

Teatr Rampa, należy do najlepszych teatrów stolicy. W przedstawieniach sięga po twórczość grupy Queen czy The Beatles. Widzowie mogą podziwiać autorską inscenizację rock opery Jesus Christ Superstar Andrew Lloyda Webbera czy rodzimy spektakl z przebojami Agnieszki Osieckiej. W roku 2019 Teatr Rampa otrzymał tytuł Teatru Roku 2018 w plebiscycie Warszawiaki 2018. Na nagrodę zasłużył nie tylko zespół, ale też niezawodna publiczność. Przez ponad 45 lat działalności na afiszach teatru gościło ponad 550 spektakli i widowisk.

Od początku swej działalności Teatr mieści się w budynku dawnego Dzielnicowego Domu Kultury „Targówek”. Budynek powstał w latach 1948-56. Socrealistyczny gmach został zaprojektowany przez Zbigniewa Zagrodzkiego, Zbigniewa Pawlaka oraz Zenona Buczkowskiego. Budynek był jednym z niemych bohaterów filmu „Gdzie Diabeł mówi dobranoc”. Na widzów czekają dwie sceny, mogące pomieścić po 309 i 120 widzów. W uroczym foyer na kawę zaprasza kameralna kawiarnia. Wbrew obiegowej opinii budynek domu kultury, czyli dzisiejsza siedziba Teatru, nie mała nic wspólnego z powstającym w latach 50. w Warszawie metrem.

Adrian Sobieszczański

__________________________________________________________________________________