Historia Wałbrzycha w kilku ujęciach
Historia Wałbrzycha w kilku ujęciach.
Warsztaty fotograficzne dla młodzieży 14-19 lat
W dniach 25.09 oraz 26.09 w Wałbrzychu odbyły się warsztaty fotograficzne dla młodzieży 14-19lat. Projekt finansowany był ze środków Urzędu Miasta w Wałbrzychu. Dzięki pomocy w promocji kilku szkół w Wałbrzychu - głównie Zespołu Szkół Politechnicznych "Energetyk" oraz Liceum Ogólnokształcące nr II, do udziału w projekcie zgłosili się głównie uczniowie szkół ponadpodstawowych. Warsztaty poprowadził wrocławski fotograf Sławek Przerwa, a historie odwiedzanych miejsc opowiedział Jacek Pielich - przewodniczący PTTK "Ziemi Wałbrzyskiej".
Uczestnicy każdego dnia przechodzili inna tematyczną trasę Wałbrzycha. 25 września przeszli trasę "Miasto na węglu wyrosłe" a w niedzielę 26.09 - "Legendarny Książ i jego okolice"
Z nadesłanych nam, prawie od wszystkich uczestników, zdjęć powstała ta galeria, a dodatkowo z wybranych najlepszych zdjęć powstaje album, który zostanie wydrukowany i dystrybuowany do instytucji i szkół w Wałbrzychu.
Zapraszamy do podziwiania prac naszych uczestników - a jest co podziwiać!
Prowadzący: Sławek Przerwa
Teksty (przewodnik): Jacek Pielich
Wałbrzych to miasto, które wyrosło na węglu. Gdyby nie blisko pięć wieków wydobycia węgla kamiennego, najprawdopodobniej Wałbrzych byłby tylko miłym małym miasteczkiem, których wiele na Śląsku. Stało się inaczej – w ciągu niecałych dwustu lat z kilkutysięcznego miasteczka Wałbrzych stał się ponad centrum aglomeracji w której mieszka ponad 100 tysięcy mieszkańców.
Górniczy Dom Kultury/Kino "Capitol" (Górnik)
Dawny GieDeK, który kojarzą wszyscy mieszkańcy Wałbrzycha, na początku nosił nazwę Capitol. Oficjalne otwarcie obiektu zaprojektowanego przez Ludwiga Moshamera nastąpiło 28.12.1928 r. a jego oficjalna nazwa do 1945 r. to Lichtspieltheater Capitol. Budynek zaprojektowany w modnym ówcześnie stylu modernizmu nawiązuje swoją bryłą do rufy nowoczesnego transatlantyku. W latach 1945 – 1947 funkcjonował jako Dom Oficera Armii Radzieckiej, a następnie jako Górniczy Dom Kultury. Był to największy i najbardziej rozpoznawalny dom kultury i kino w Wałbrzychu.
Harcówka
W 1905 r. w stulecie śmierci Fryderyka Schillera w parku miejskim, założonym kilka lat wcześniej na Parkowej Górze odsłonięto kamień pamiątkowy a miejsce to nazwano Schillerhohe. W 1911r. wybudowano tam restaurację z pokojami gościnnymi tzw. Schillerbaude. Schroniska za czasów niemieckich, zwłaszcza te położone tak blisko miast, nastawione były na obsługę spacerowiczów i turystów urządzających krótkie, niemęczące wypady. Obiekty te miały pełnić przede wszystkim rolę gospody, funkcja noclegowa była drugoplanowa. Po II wojnie światowej obiekt w Parku Sobieskiego przekazano Związkowi Harcerstwa Polskiego. Wzięła się stąd nazwa Harcówka, która przetrwała dziesięciolecia i utrwaliła się w świadomości mieszkańców. Niedługo później obok budynku stworzono mini ZOO, w którym można było podziwiać m.in. niedźwiedzia. Od roku 1957 obiekt jest własnością PTTK. Schronisko, oprócz funkcji turystycznych, pełni także rolę restauracji dla wałbrzyszan, odwiedzających chętnie to miejsce podczas spacerów po parku. W pierwszym półroczu 1995 r. z Harcówki zaczęła nadawać swoje audycje wałbrzyska rozgłośnia radiowa, występująca w latach 1995-1997 pod nazwą Radio Harcówka.
Ratusz
Budowę nowego ratusza ukończono w 1856 r. Budynek ratusza zaprojektował i wykonał królewski budowniczy Hermann Friedrich Wäsemann z Wrocławia. W 1903 roku ratusz został powiększony o dwa boczne skrzydła wzniesione według projektu wrocławskiego architekta Karla Grossera. Ratusz jest budowlą wzniesioną na planie podkowy, posiada dwa boczne skrzydła, trzy trakty i trzy kondygnacje. Budynek jest nakryty dachami dwuspadowymi z sygnaturką na kalenicy. Starszą część ratusza zamykają dwie ośmiokątne wieżyczki na końcach fasady. Budynek jest ozdobiony neogotyckimi szczytami. W neobarokowych wnętrzach zachowała się okazała klatka schodowa z kamiennymi balustradami.
Nieistniejący ratusz w latach 1731-1857 zajmował centralne miejsce na wałbrzyskim Rynku. Inicjatorem budowy ratusza był właściciel miasta Hans Abrahamm von Czettritz. Kamień węgielny pod budowę położono 12 maja 1731r. Już 9 listopada tego samego roku budowa została ukończona. Założony na planie regularnego prostokąta, dwukondygnacyjny, symetryczny na głównej osi budynek, wykonany był z tzw. "muru pruskiego". Centralnie wystająca wieża (wieżyczka) ratuszowa na podstawie kwadratu, nakryta była dwustopniowym hełmem. Parter zajmowały pomieszczenia urzędowe i wyszynk, na piętrze znajdowały się pomieszczenia mieszkalne i tzw. Salon, duże pomieszczenie służące dla oficjalnych i prywatnych uroczystości. Po wybudowaniu budynku nowego ratusza, w roku 1857 stary ratusz rozebrano i postawiono na jego miejscu zbiornik na wodę, zasilany z miejskiego wodociągu. Pozostałość ratusza w postaci często do tej pory psującego się ratuszowego zegara "podarowano" w ramach pomocy odbudowującym się po pożarze Ząbkowicom Śląskim.
Rynek 23
Kamienica nr 23 Pod Kotwicą stoi przy wałbrzyskim Rynku pod nr 23. W "Waldenburg in Schlesien, Monographien deutscher Städte” Steina z 1925 roku znajduje się informacja, że w miejscu kamienicy w latach 1191-1440 stał klasztor gościnny (dzisiaj nazwalibyśmy raczej domem pielgrzyma). Wg różnych źródeł inicjatorem budowy kamienicy był kupiec handlujący płótnem Ernst Treutler. W górnej części fasady widać liczbę MDCCXCIX, czyli datę zakończenia budowy domu (1799). Najbardziej charakterystycznym elementem kamienicy jest kotwica. Świadczy ona o powiązaniach handlowych jej właściciela z krajami zamorskimi, będącymi odbiorcami płótna (Anglia, Holandia, Hiszpania, Ameryka). Gdy w roku 1869 kolejny właściciel, również jak poprzednik handlujący płótnem - Eduard Triepke - opuścił Wałbrzych kamienica zaczęła podupadać. Były plany jej wyburzenia w celu poszerzenia wyjazdu z Rynku. Na szczęście odstąpiono od tego pomysłu. Na parterze urządzono sklepy, na wyższe piętra wrócili mieszkańcy a w piwnicy, wzorem Wrocławia, działalność rozpoczął lokal "Schweidnitzer Keller” (Piwnica Świdnicka). W latach międzywojennych ówczesny właściciel Adolf Dämmler przeprowadził gruntowną modernizację restauracji. Uznał przy tym, że oferowanie gościom wysokiej jakości piwa to za mało. Na parterze uruchomił więc swoją prywatną masarnię "A. Dämmlers Wurstfabrik" i serwował jej wyroby w Piwnicy Świdnickiej, czym przyczynił się do znacznego rozgłosu lokalu. Po II wojnie światowej w dawnej Piwnicy Świdnickiej rozpoczął działalność sklep z mrożonkami. Z biegiem czasu w pomieszczeniach nad Piwnicą Świdnicką zmieniały się sklepy i firmy usługowe. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych XX w. kamienica była już w opłakanym stanie. Rozebrano poszycie i konstrukcję dachu, zostały właściwie same mury. Słynny wałbrzyski dom "Pod Kotwicą" był wówczas poważnie zagrożony rozbiórką. Na szczęście na początku lat dziewięćdziesiątych remont kamienicy został dokończony przez Bank PKO, co uratowało ją przed wyburzeniem.
Rynek 22
Kamienica nr 22 „Pod Trzema Różami” – wybudowana w 1777 r. w stylu barokowym. Budowla trzykondygnacyjna posiada trzy podcienia w parterze. W elewacji frontowej uwagę zwracają trzy stiukowe róże, od których wzięła się nazwa budowli.
Kościół pod wezwaniem Aniołów Stróżów
W miejscu dzisiejszego kościoła pod wezwaniem Aniołów Stróżów w roku 1440, a według innego podania nawet już w 1428 r., zbudowano katolicki kościół pod wezwaniem św. Michała, który przez wieki był uważany za najstarsza budowlę Wałbrzycha. Z powodu dużego napływu górników z terenu hrabstwa kłodzkiego w 2 połowie XIX wieku wzrosła liczba katolików. Niewielki stary kościółek nie mógł już pomieścić wiernych, dlatego tez musiano pomyśleć o budowie większego kościoła parafialnego. 27. listopada 1899 r. rozpoczęto rozbiórkę starego kościoła. Na miejscu kościoła św. Michała w latach 1899-1904 zbudowano nowy kościół parafialny pod wezwaniem Aniołów Stróżów. Autorem projektu był Alexis Langer z Wrocławia. Ceglany kościół halowy jest na rzucie krzyża łacińskiego. Dach dwuspadowy z wieżą nad wejściem głównym i sygnaturką na skrzyżowaniu korpusu z transeptem, z przyporami, oknami (ok. 12 m wysokości) witrażowymi.. W elewację południową wtórnie wmurowano wybrane, lepiej utrzymane epitafia z XVI, XVII, XVIII wieku, pochodzące z kościoła św. Michała, z którego pochodzą też ambona i chrzcielnica. 03 maja 2010 został uroczyście ogłoszony kolegiatą; 15 września 2010 powołano przy niej kapitułę składająca się z księży kanoników.
Pałac/Zamek Wałbrzych
Pałac początkowo nazywany również „Zamkiem Wałbrzych” został wybudowany w latach 1606 – 1628 przez rodzinę von Czettritz. Nastąpiło to po pożarze Zamku „Nowy Dwór”, którego ruiny znajdują się w wałbrzyskiej dzielnicy Podgórze. Zamek pozostawał w rękach tejże rodziny do końca 1738 r., kiedy to wraz z miastem przeszedł drogą kupna w posiadanie Konrada Maksymiliana Hochberga. Nastąpiły prace modernizacyjne. Dostawiono wówczas cylindryczną wieżę z klatką schodową, a w murze wykuto nowe wejście, ozdobione pseudorenesansowym portalem i herbem Hochbergów. Od 1882 r. siedziba ulegała dalszej modyfikacji. Od strony południowej dobudowano dwukondygnacyjny człon z płaskim stropodachem a w latach następnych dalszy fragment muru oraz wysoki budynek administracyjny. Ostatnią rozbudowę przeprowadzono w roku 1922 w kierunku południowym. Obecnie pałac jest siedzibą Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Angelusa Silesiusa.
Willa Daisy
Wybudowana w latach 1922-23 jako budynek pomocniczy właściciela kompleksu - rodu Hochbergów-Pszczyńskich. W latach 1940-43 w budynku ostatnie lata swojego życia spędziła księżna Daisy, ostatnia właścicielka Zamku Książ. Brak prac modernizacyjnych na przestrzeni kilkudziesięciu ostatnich lat doprowadził do znacznej degradacji. Miejmy nadzieję, że budynek doczeka się remontu.
W latach 1900-1904 powstają budynki o czternastu mieszkaniach przy dzisiejszym Placu Traugutta (wtedy Ritterplatz). Utrzymane w stylu angielskiego neogotyku osiedle jest uważane za najciekawsze i najlepiej wyglądające, pojawia się w folderze przygotowanym na wystawę światową w St. Luis w 1904 r. Sześć budynków stoi wokół centralnego placu, na którym są ogródki, a przez środek biegnie droga. Mieszkali tu górnicy, prawdopodobnie zatrudnieni w pobliskich kopalniach "Maria" i "Hans Heinrich". Domy mają już po dwie klatki schodowe, są w nich ubikacje na korytarzach, jest woda. Obok osiedla tradycyjnie pojawia się kostnica. Ciekawostką były nowe rozwiązania architektoniczne i duże ogrody. Według założeń na jednego mieszkańca powinno przypadać 35 m² zieleni publicznej, a na jeden dom 200 m². Zabudowa miała przypominać wiejską, a wokół miały być tereny rolnicze.
Stara Kopalnia
Niewielkie kopalnie działały w okolicy Wałbrzycha już w XVI wieku, ale nie posiadały one wówczas nazw. Za umowną datę powstania kopalni „Fuchs” (niem. Lis) w Białym Kamieniu (dziś dzielnica miasta) można uznać rok 1770, kiedy ustanowiono w Prusach nowe prawo górnicze. W kolejnych latach obszar powiększał się poprzez przyłączanie sąsiednich mniejszych pól wydobywczych. Nazwa kopalni wielokrotnie się zmieniała, w 1945 r. nosiła miano „Julii”, w latach 1946 – 1949 „Biały Kamień”, by w roku 1950 stać się kopalnią „Thorez” (po Maurycym Thorezie, francuskim polityku i komuniście, premierze Francji w latach 1946 – 47, zm. w roku 1964). W 1993 r. na trzy ostatnie lata działalności wydobywczej powrócono do imienia „Julia”. Od XVIII do XX w. system eksploatacji złoża zmieniał się, w zależności od zapotrzebowania na węgiel i zaawansowania techniki wydobywczej. Wcześniej wydobycie węgla prowadzone było metodą odkrywkową. Była to eksploatacja metodami prostymi przy użyciu żelazka i perlika oraz kilofu. Do głębiej zalegających części złoża docierano podziemnymi wyrobiskami, początkowo sposobem duklowym tj. pionowymi wyrobiskami o przekroju kołowym i głębokości jedynie kilku metrów. Po dotarciu do pokładu wybierano węgiel, a następnie ją porzucano. Z uwagi na górzysty teren i trudności z odwadnianiem dotychczasowych wyrobisk zaczęto stosować model kopalni sztolniowej. Jedną ze sztolni była „Lisia sztolnia”, uroczyście otwarta 18 września 1794 r. która była przystosowana była do spławu węgla łodziami. W połowie XIX w. zasoby węgla na poziomach sztolniowych zaczęły się kończyć, kierownictwo kopalni zadecydowało o budowie kopalni głębinowej. W 1865 r. opracowano projekt kopalni głębinowej „Fuchs” w obszarze górniczym „Biały Kamień”. Pierwszym zgłębionym szybem był szyb „Julius”(po 1945 r. „Julia”), w 1869 r. przystąpiono do głębienia szybu „Ida” (po 1945r. „Sobótka”). W 1920 r. Gwarectwo Fuchs zostało wykupione przez Koncern Scheringa i kopalnia przeszła na własność spółki Kokswerke und Chemische Fabriken A.G. w Berlinie, a następnie od 1928 r. Niederschlesische Bergbau A. G. (Nibag). Pod polską administrację kopalnia została przyjęta 11 lipca 1945 r., działając nieprzerwanie do 20.09.1996. Dwa lata później zlikwidowano wyrobiska, pozostawiając jedynie w szybie „Sobótka” 40 m odcinek rury szybowej, prowadzącej do zabytkowej „Lisiej sztolni”.
Fot. Maja Korybut - Woroniecka
Fot. Karol Kudyba
Komentarze
Prześlij komentarz